Alternatif Yaşam Planlaması Blogu 2006 yılında yazılmaya başlanmıştı. Dört kişilik bir ekibin projesi ve idealleriydi. Youtube'un hayatımıza girmesiyle blog yazıları videolara evrildi.
Alternatif Yaşam Planlamasında "Ben bunu demiştim" projeler arasında başaramamış/yapamamış olmaktan dolayı en çok üzüldüğüm proje "Ceviz Bahçeleri Projesidir" Ceviz Bahçeleri Projesi üzerinden 14 yıl geçti, o günlerde 100 dönüm (ideali 1000 dönüm ve üzeri) ve üzeri bir ceviz bahçesi kurabilmiş olsaydım bugün her yıl önemli miktarda gelire sahip olacaktım. Son yıllarda düzenli araştırma ve yazı yayınlamıyorum ama tam da yazılarımda bahsettiğim ve dünyada örnekleri olan, yüzlerce dönüm arazide her aşaması makinalı, ceviz bahçesinin Türkiye'de hayata geçirildiğini okumuştum.
Yıllarca önce denemelerini yapıp, tecrübe ettiğim ve bugünlerde gündemde olan ve yakın zamanda atık yönetimi konusunda ana akım olacak kompost Alternatif Yaşam Planlamasının bir diğer önemli projesiydi. Tek kullanımlık plastik malzemelerin yerine doğa dostu tek kullanımlık malzemelerin kullanılması yasalarla zorunlu hale geliyor. Atıkların geri dönüştürülmesi ve organik atıkların kompost yapılmasının zorunlu olacağı bir döneme başlıyoruz. Şeker kamışı küspesi, buğday ve arpa sapı gibi atık malzemelerden yapılan tek kullanımlık, endüstriyel ve ev tipi kompost yapılmaya uygun, mutfak malzemeleri önemli değişimlerinden biri. İngiltere'de bu konuda kurulan "Compostable Coalition UK" bu sürecin tüm dünyada zaman içinde gideceği yöne model oluyor. Koalisyonda tek kullanımlık kompost edilebilir ürün üreticileri, çöp toplayıcıları ve kompost yapma tesisleri yer alıyor.
Yağmur suyu toplama sistemleri, elektrik şebekesinden bağımsız evler de Youtube'da sıkça gördüğüm hayata geçen projelerden.
2021 başından beri hidrojen enerjisinin başta ağır sanayi ve ağır vasıta yakıtı olarak kullanılması hakkında araştırmalar yapıyor, proje geliştiriyorum. 2021 yılında projemi anlattığım bir çok kişi elektriğin ana enerji kaynağı olacağını, hidrojenin bir çok sebepten dolayı ana enerji kaynağı olmasının mümkün olmadığını söylüyordu. Bu ay içerisinde izlediğim iki video rüzgarın hidrojen lehine dönmeye başladığını gösteriyor.
Uzun süre üzerinde kafa yorup, çalıştıktan, ithalat için birçok yerle yazıştıktan ve anlaştıktan sonra Türkiye'de pek bilinmeyen ve uygulanmayan yeni örtü (malç) malzemesi, geri dönüşüm cam şişelerden yapılan örtü ürünleri, satışı için hazırladığım siteyi açtım.
Cam Bahçe - www.cambahce.com ürünleri dünyada bir çok ülkede bahçe ve saksı dekorasyonunda yaygın olarak kullanılıyor. Yaygın kullanım alanı dekoratif amaçlı olmasına rağmen örtüleme (malç) konusunu bilenlerin tahmin edeceği üzere tarımda da cam örtü (malç) kullanılıyor. Cam Bahçe sitesinde, Lincoln Üniversitesinde asma bahçelerinde, cam örtünün üzüm verimi ve kalitesi üzerine olumlu sonuçları hakkında yazı ve videolar bulmak mümkün. Cam örtü ışığı yansıtma özelliği nedeni ile tarımda verim artışı sağlıyor.
Özel tamburlarda işlenmiş cam örtü kesici ve delici özelliğini kaybediyor. Başlangıçta bilincim cam parçacıklarını tehlikeli ve yasak kabul ediyordu. Avucumda renkli, minik cam parçacıklarını güvenle ovuşturmak bana yasaklı bir şeyi yapıyormuşcasına keyif veriyor.
2-4 MM boyutundaki ürünlerin üzerinde çıplak ayakla güvenle yürünebiliyor. Youtube da çıplak ayakla cam üzerinde yürüme videolarını izlemiştim, ben de denedim, sorunsuz yürünebiliyor.
Cam Bahçe sitesinden bir alıntı ile yazımı bitireyim.
Cam Bahçe ürünlerine sitedeki iletişim bilgilerinden ulaşabilirsiniz.
Cam Bahçe toprak örtü ürünleri, geri dönüşüm şişelerinin özel tamburlarda işlenmesi ile üretilmiştir.
Renkli ve kalıcıdır. Camın doğada çözülmesi 1000 yılı bulmaktadır.
Bilinen toprak örtü malzemelerine (taş, tüf gibi) renkli bir alternatif olabileceği gibi, mevcut toprak örtü malzemeleri ile birlikte de yaratıcı ve renkli tasarımlar yapmanızı sağlar.
Çimento veya seramik yapıştırma malzemeleri ile karıştırılarak moziak olarak kullanılabilir.
Yabancı otların önlenmesi için örtü malzemesi olarak kullanılır.
İçinde üç adet solucanın bulunduğu ilk solucan kovasını 03-Ocak-2103 de hazırlamıştım. İlk kova yukarıdaki resimde en altta görülen kovaydı. Bu kova altında delikleri olmayan ve yukarıdan açılan deliklerden hava alan, solucanların kova içerisindeki malzemenin tamamını yemesinden sonra elle tek tek toplanması sistemine göre hazırlanmış bir kovaydı. Açıkcası ilk başta katlı sistem kullanmak istemiyordum. İzlediğim videolarda tek kova içinde yapılan başarılı uygulamalar görmüştüm. Benzer bir sistemi denemek istedim.
Tek kovalı sistem ŞİMDİLİK çok başarılı olmadı. Artacak solucan sayısı ile birlikte yeniden deneyeceğim.
Bahçede yarısı toprağa gömülü kompost kovasını karıştırmak için döktüğümde içinde bulduğum ondört solucan katlı sistemi denemek için bir fırsat oldu.
Yukarıdaki resimde ikinci ve üçüncü kovaları aşağıdaki gibi hazırladım.
Kovaların altında ve alt yanlarında delikler açtım. İlk önce 6'lık matkap ucu ile delikler açtım ama bu delikler solucanlar için ucu ucuna yetecek gibi göründüğü için 7'lik uç ile delikleri genişlettim. Matkap ile delerken oluşan çapakları iyice temizleyerek temiz delikler hazırladım.
Kovaya gazete, yumurta kartonu ve çay posasından oluşan bir yatak hazırladım. Tüm yatak malzemesini spray ile iyice ıslattım.
Solucanları ikinci kovaya yerleştirdim. Üçüncü kovada da yukarıdakine benzer malzeme bulunmakta.
Katlı sistem solucan kovalarında en alttaki kovanın içinde ikinci kovanın yerleştirildiği bir yükselti bulunuyor. Çoğu durumda bu yükselti bir tuğla oluyor. Ben de en alttaki kovanın ortasına bir tuğla yerleştirdim, ikinci kovayı bu tuğlanın üzerine oturttum. Üçüncü kova, içinde malzeme ve solucan olan ikinci kovanın üzerine oturuyor.
Şimdilik bu sistemin ne kadar sağlıklı çalıştığını ölçemiyorum.
b) Bedava odun ! (Bedava kömüre alternatif, sanırım iyi bir şey değil bu yazacağım yazı ve roket projem. Bilgilendirmemek, paylaşmamak daha mı iyi olur benim için???)
c) Elektrik faturanızı nasıl daha düşürebilirsiniz? Daha ucuza elektrik ile ısınmak nasıl olur? Benim durumum bu seçeneğe giriyor. Geçen ay gelen elektrik faturasından sonra ısınmama destek olacak bir yol bulmalıydım. (Nazan (eşim), roket ile elektrik faturamızın düşeceğine pek inanmadı. Deneyip, göreceğiz)
Yeri gelmişken, vergisini, maaşını almadan ödeyen biri olarak kaçak elektrik kullananlara hakkımı helal etmediğimi belirteyim. "Paramız yok, ısınamıyoruz, kaçak elektrik kullanmayalım da ne yapalım?" diyenlere de hakkımı helal etmemek için bu yazıyı ve yazacağım roket yazımı kaynak gösteriyorum.
Neyse... Sinirlendim yine...
"Bu roket de nereden çıktı?" diyorsanız açıklayayım. Alternatif Yaşam Planlaması'nda denediğim, yaptığım projelerin çoğu için İngilizcedeki meşhur sözü kullanırım. This is not a rocket science. (Bu roket bilimi değil) Bu lafı fazla kullanmış olmalıyım ki yakın zamanda "roket" yapmamı gerektirecek bir projenin araştırma, Youtube izleme, öğrenme, malzeme seçeneklerini belirleme aşamaları içinde buldum kendimi. En kısa zamanda "roket" projemin detaylarını paylaşacağım.
Roket projesi ile uğraşırken rokete yakıt olacak malzemeyi insanların atıklardan üretiklerini gördüm.
Özet ile olay şu:
Atık kağıtları, eski gazete kağıtlarını, atık kartonları parçalayıp, suda bekletiyor, karıştırarak, hamur haline getiriyorsunuz. Kağıt hamurunu, suda beklettiğiniz talaş, kuru yapmak ile birleştirip bir hamur elde ediyorsunuz. Elde ettiğiniz hamuru bir kaba koyup, pres ile sıkıştırarak, özel bir odun yapıyorsunuz. Elde ettiğiniz odunu kuruttuktan sonra kullanabilirsiniz. Yazımın başındaki resim kurumakta olan odunları gösteriyor.
Bu odunlara Fuel Briquette deniyor. Youtube'da Homemade Fuel Briquette diye arama yaparsanız, onlarca video bulmanız mümkün. Ben onlarcasını izledim ve en kolay anlaşılır iki tanesini aşağıya ekledim.
En yalın videolardan biri ile başlayayım. Bu videoda kullandıkları pres benim zeytin sıkmak için yaptığım ahşap prese benziyor. Ben de ahşap presimde birkaç değişiklik ile benzer şekilde odun yapabileceğimi düşünüyorum.
İkinci videodaki presi takdir ettim. Kolay ve ucuz şekilde yapılabilir. Bu presi zeytin sıkmak içinde kullanabiliriz.
Preste sıkılan atık kağıt hamuru odun haline geliyor, kurutulduktan sonra yakıt olarak kullanılıyor. Odunun ortasındaki delik yanma kalitesini artıyor.
Bu birinci aşama, gelelim bu odunu nerede yakacağız? Normal sobada yakabiliriz. Ve Fakat bu kolay bir çözüm olur. Mesele bu odunu yüksek derece ısı elde edebilecek şekilde yakmak.
Bu odunun yakılacağı yer: Roket projem, bu hafta içinde...
2013 planlarım arasında Alternatif Yaşam Planlamasında yaptığım uygulamaları video haline getirmek de var.
Kompost yapımını anlattığım ilk videoyu tamamladım ve Youtube'a ekledim.
İlk defa bu tarz bir video yapmanın acemiliğiyle anlatımda bazı ufak tefek hatalar olmakla birlikte, 2009 dan beri yaptıklarımı altı dakikada özetleyen güzel bir video oldu.
Evsel ve bahçesel atıklarımın büyük bölümünü kompost haline getiriyor ve bahçemde kullanıyorum. 2013 de kompost işlemini bir adım ileriye götürerek solucan ile kompost (vermicomposting) yapmaya karar verdim.
"Solucan gübresi" içindeki gübre kelimesinin bizde yarattığı kötü kokulu çağrışımlarının aksine yağmur sonrası toprak kokan, siyah renkli, organik açıdan çok zengin doğal bir oluşum. Ben solucan gübresi demek yerine solucan toprağı demeyi tercih ediyorum.
Onbeş gün boyunca Worm Farm, Vermicomposting arama kelimeleri ile onlarca Youtube videosu indirdim, izledim, sınıflandırdım ve notlar aldım. Türkiye'de az sayıda kişinin bildiği ve yaptığı ve sadece üç ticari firmanın olduğu bir alan solucan yetiştiriciliği. Youtube'daki video zenginliğinden Amerika'da bu işin çok yaygın ve bilinen bir uygulama olduğu belli oluyor. Onlarca Youtube videosunu izlemek çok zamanımı aldı. Bazı videolar çok başarılı şekilde konuyu anlatırken bazıları tamamen vakit kaybıydı. Bazı videolardaki Amerika kırsal insanı aksanlı "Amerikanca"yı anlamlandırmaya çalışmak ayrı bir keyifti. İndirdiğim videoları izleyip, içeriklerine göre Başlangıç - Büyük Ölçek - Solucan Ayıklama - Topraktan Solucan Çıkarma - Solucan Toprağını Ayırma klasörlerine kaydettim. Hangi videoları tekrar izlememin faydalı olacağını belirlemek için videoların adlarını değiştirmeden başlarına 1-10 arası numaralar verdim. Aşağıdaki ekran görüntüsünde klasör ve dosya detaylarını görebilirsiniz.
Bu kadar Youtube ve video indirmekten bahsetmişken hangi program ile Youtube videoları indirilebiliyor bilgisini de vereyim. Ben ytddownloader programını kullanıyorum. Programı ücretsiz indirebiliyorsunuz, tavsiyem indirdikten sonra 23 usd vererek PRO sürümüne geçmeniz.
Başlangıç seviyesi videolar içinde gerek görüntü gerek içerik açısından en iyi bulduğum videoyu izleyerek devam edelim.
Kısa özetle evde solucan yetiştirmek için yukarıdaki hazırlıkları yapmalısınız.
İlk solucan kovamı hazırladım. Hazırlık aşamasını daha sonra detaylı anlatacağım. Bu mevsim bahçede solucan bulmak biraz zor oldu. Sanırım solucanlar toprağın derinine inmişler, hafta sonu yeniden solucan arayacağım.
Yandaki kovada üç solucanım var. 01 Ocak 2013 tarihinde kovadaki yaşamlarına başladılar. Dün resimlemeden önce kontrol ettim durumları iyi görünüyordu.
Gelişmeleri ve yeni yazıları önümüzdeki günlerde paylaşacağım.
Gaia Education'daki eğitmenim izlememiz ve yorumlamamız için sınıfa bir belgesel önerdi. Belgeselin adı : The Power of Community. How Cuba Survived Peak Oil. (Toplumun Gücü. Küba Peak Oil krizinden nasıl kurtuldu.) 4 Ocak'a kadar belgesel hakkında bir yorum yazıp, sunmam gerekiyor.
Bir sabah kalktınız ve artık petrolün ülkenizde olmadığını öğrendiniz. Nasıl olur? Birden petrol mü biter? diyeceksiniz. Petrol birden bitmemiş ama 1990 yılında Rusya'nın Küba'ya petrol vermeyi durdurmasıyla Küba için zorunlu petrolsüzlük dönemi bir anda ve hazırlıksız başlamış. Belgesel 1990 - 2004 arasında, petrolsüz dönemde Küba'da neler yaşandığını anlatıyor. İngilizce bilenler filmi Youtube'dan izleyebilirler. Belgeselin Türkçe alt yazısı var mı diye biraz araştırdım ama bulamadım.
Belgeseli İngilizce izleyemeyecek olanlar için belgeselden bazı çarpıcı noktaları bu yazıda paylaşmak istiyorum.
Belgeseli izlerken Türkiye'de aynı şey olsaydı diye düşündüm ve belgeseli izlerken bir yandan da kafamda bu hayali filmi izledim. Kara mizah keyifli bir film izledim kafamda.
1989 yılına kadar Rusya, Küba'ya yılda 13-14 milyon ton petrol veriyor. Değişen ve dağılan Rusya yönetimi, ani bir kararla, bundan böyle Küba'ya eskide olduğu kadar petrol vermeyeceğini ve bundan sonra yılda 1 milyon ton petrol verebileceğini belirtiyor. Bir anda %93 lük azalma. Bu noktadan sonra Küba'da neler olduğunu, petrol bağımlılığının hangi sektörleri ne şekilde etkilediğini, Küba halkının durumu nasıl çözüme dönüştürdüğünü anlatıyor belgesel.
Şimdi Küba'da olanların Türkiye'de olsaydı ne olurdu düşüncesiyle yazdıklarımı okuyun. Ben belgeseli bu gözle izledim ve trajik komik bir tat aldım.
Petrol girişi durunca ilk ve en önemli sorun beslenme oluyor. Traktörlerde kullanılacak petrol bulunmuyor, tarımda kullanılan gübre ve ilaçlar petrol türevli olduğu için üretimleri önemli ölçüde düşüyor. Kırsal alanda yetiştirilen ürünlerin şehirlere taşınması mümkün olmuyor ve şehir halkı açlıkla mücadele etmeye başlıyor. Bebeklerde ve hamilelerde ciddi sağlık sorunları görülüyor. 1994 yılına gelindiğinde Küba'daki insanların ortalama kilosu kriz öncesine göre 9,5 kilo azalmış oluyor.
Ülke elektiriğinin büyük bölümü petrolden sağlandığı için ülke genelinde 14-16 saat süren elektirik kesintileri oluyor. Tropikal bir iklimde olan Küba'da bu kadar süre elektiriksiz kalmak buzdolaplarındaki birçok gıdanın bozulmasına yol açıyor.
Toplu taşımada ve az sayıdaki özel araçta kullanılacak yakıt olmadığı için insanlar işlerine gidemiyorlar. Çin'den birbuçuk milyon bisiklet getiriliyor, kendi kaynakları ile de beşyüzbin bisiklet üretip, halka bisiklet dağıtıyorlar.
Küba petrolsüzlüğün getirdiği sorunlar ile uğraşırken Amerika'nın baskısıyla 1992 yılında Küba'ya uygulanan ambargo daha da sıkılaşıyor. Küba limanlarına uğrak yapan bir gemi altı ay boyunca Amerikan limanlarına giremez kuralı getiriliyor. Bu yasak konteyner gemilerinin Küba'ya uğraklarını durdurmasına yol açıyor. Konteyner gemilerinin bir ülkeye uğramaması demek 15-20 ton gibi küçük ölçekli yüklerin ülkeye girememesi ve ülkedeki ürün çeşitliliğinin olmaması anlamına geliyor. Küba'ya gelen gıda ithalatı %80 azalıyor. Tohum, hayvan yemi, yedek parça, gübre, tarımsal ilaç ithalatı duruyor.
Para alım gücünü kaybediyor ve karne günleri başlıyor.
Beslenmeye çözüm olmak için şehirlerde yaşayan halk bulabildiği her alanda tarım yapmaya başlıyor. Kimyasal gübre ve tarım ilacı bulunamadığı için herkes zorunlu olarak organik tarım yapmak zorunda kalıyor. Ve fakat şehirli halkın tarım bilgisi olmadığı için yetiştiricilikte ciddi sorunlar yaşıyorlar. Öğrenmenin tek yolu deneme, yanılma.
Devlet, sınırlı alanda doğal yollar ile tarım yapmayı öğretmek için Avusturalya'dan iki permakültür eğitmeni getirtiyor. 400 Küba'lı permakültür eğitmeni eğitimi alıyor ve öğrendiklerini halka öğretiyorlar. Evlerin damlarında, sokak aralarında, bahçelerde bulabildikleri her yerde tarım yapıyorlar. Çiftçilik birden en itibar gören meslek haline geliyor. Tüm bu süreçte herkes bildiğini ve öğrendiğini birbiri ile paylaşıyor.
Ürünler şehirde ve şehrin kenarında yetiştirildiği için taşınma zorunluluğu olmadan yerel pazarlarda satılıyor.
Yıllar boyunca kimyasal gübre ve tarım ilaçları ile bozulan toprağı düzeltmek ve verimli hale getirmek beş yıl zamanlarını alıyor. Evsel atıklar kompost ve verikompost (solucan kullanılarak yapılan kompost uygulaması) olarak değerlendirilip, gübre olarak kullanılıyor.
Tarım için sınırlı alanları olduğu için birçok ürünü yan yana ekiyorlar. Ürün çeşitliliği beraberinde canlı çeşitliliğine getirdiğinden zararlılar ile mücadele eden doğal düşmanları da aynı ortamda yer alıyor. Kimyasal ilaç kullanmaya gerek kalmadan ürün zararlılarını doğal düşmanları yok ediyor. (Bizim Uğur Böceği olarak bildiğimiz sevimli böcek, yaprak biti düşmanıdır ve bulunduğu ortamdaki zararlıları yer.)
Zamanla üretilen biogübre (kompost, solucan toprağı) diğer Latin ülkelerine ihraç edilecek kadar artıyor. 1980 yılında Küba'da yılda 21.000 ton tarımsal ilaç kullanılırken, 2004 yılında sadece 1.000 ton tarımsal ilaç kullanılmaya başlanıyor.
Traktör kullanamadıkları için yeniden öküz kullanarak toprağı işlemeye başlıyorlar.
Ülkede toprak reformu yapılıyor ve hazineye ait olan çiftliklerin %40'ı halk tarafında oluşturulan tarım kooperatiflerine veriliyor. Binlerce dönüm hazine arazisi küçük çiftçilere veriliyor. Kendilerine verilen arazide ekim yaptıkları sürece bu araziler sahiplerinde kalıyor.
Ülkede bisiklet kullanımı ve yürüme arttığı için Küba halkının genel sağlığı iyileşiyor.
Belgeselden çarpıcı bir cümle ile devam edeyim: Bir gün hepimizin karşılaşacağı sorunla ilk karşılaşan ülke Küba oldu.
Belgesel Peak Oil kavramının ne olduğunu açıklayarak başlıyor. Peak Oil'in ne olduğunu bu bağlantıdan öğrenebilirsiniz. Yaşadığımız dönem ucuz petrol dönemi olarak biliniyor. Petrol üretimi tepe noktasına ulaştıktan sonra geçen her gün petrol bitimine doğru gideceği için petrol fiyatları her geçen gün artacak. Küba'nın zorunlu ve erken olarak yaşadığını bir gün hepimiz yaşayacağız.
Bu noktada kaos senaryoları yerine petrolün sınırlı bir kaynak olduğunun bilinci ile yukarıda örnekleri verilen bir çok uygulamayı şimdiden hayatımıza geçirerek petrole olan ihtiyacımızı azaltmak ve kalan petrolü çok daha uzun süre kullanmak önemli.
ODTÜ 'de yapılan toplantıda Prof Dr Ali Gökmen, Ankara halinden alınan istatistiklere dayanarak, Ankara'nın %95 gıda ihtiyacının Ankara dışındaki illerden taşınma yolu ile Ankara'ya geldiğini belirtmişti.
Bizler sonu bilenen bir oyunda nelerin peşinde koşuyoruz? Neleri öğreniyoruz? Çocuklarımıza neler öğretiyoruz? (Alternatif Yaşam Planlaması okurları, kardeş siteler yazarları ve emek verenleri hariç...)
Bugün sevimsiz ama hayatın en temel ve doğal ihtiyaçlarından biri konusunda yazmak istiyorum. Tuvalet atıklarının bertarafı. Birçoğumuz için sifonu çekmek ve gerisini düşünmemekten ibaret tuvalet atıkları. Afrika'da, tuvalet atıklarına bağlı ölüm ile sonuçlanan birçok hastalık yaşanmakta. Kompost Tuvaletler
Tuvalet ihtiyacınızı bir kovaya giderdiğinizi ve ihtiyacınızı karşıladıktan sonra kovaya birkaç avuç talaş attığınızı düşünün. Sevimsiz göründü değil mi? Kısa özetle kompost tuvaletler bu şekilde kullanılıyor.
Yapımı çok kolay; herhangi bir kovayı (Büyük boya kovaları olabilir) ahşap bir kutunun içine yerleştiriyor, klozet kapağını yerleştirip kullanıyorsunuz. Bilerek bu konuyu kısa geçiyorum ama merak ederseniz Youtube'da "composting toilets" arama kelimeleri ile birçok videoyu izlemeniz ve öğrenmeniz mümkün.
Aquatron Tuvaletler
Sulu tuvalet kullanma alışkanlığı hayatımızın kolay vazgeçemeyeceğimiz bir parçası. Hepimizin halen kullanmakta olduğu sulu tuvaletleri, kompost tuvalet gibi kullanabilmek mümkün. Aquatron, sulu tuvaletlerin giderlerini bir kanalizasyon yada bir foseptik çukur yerine, özel kompost odasına gönderen bir sistem. Sistem tuvaletten gelen suyu ve katı maddeyi özel haznesinde ayırıp, suyu filitrasyon bölümüne, katı madde ve tuvalet kağıdı gibi atıkları kompost haznesine gönderiyor.
Aquatron'un çalışma prensibini aşağıdaki resimde bulabilirsiniz.
Tuvalet gideri Aquatron kompost haznesi üzerinde yer alan ayrıştırma haznesine bağlanıyor. Hazne suyu filitrasyon ünitesine, katı atığı kompost haznesine ayırıyor. Yukarıdaki model dört hazneli ve döner sistemli bir model. Dolan hazne dönüyor ve ayrıştırıcının altına boş bir hazne geliyor. Dört kişilik bir ailenin tüm hazneleri doldurması bir senede tamamlanıyor. İlk dolan haznedeki katı malzeme, Aquatro'nun yapısı sayesinde, dördüncü hazne dolduğunda tamamen kompostlaşmış, ve miktarını büyük ölçüde kaybetmiş hale geliyor. Kompost haznesinin içine toprak solucanları konması durumunda katı madde %90 oranında azalıyor. Haznelerden çıkan kompost, ağaç altı malçlama, koruluklar gibi yerlerde kullanılıyor.
Yukarıdaki modelin aksesuar parçalar ile birlikte yaklaşık fiyatı 4.500 dolar seviyesinde.
Kanalizasyonun olmadığı yerde sızdırmalı veya sızdırmasız foseptik çukur kullanıyoruz. Hiç bir özelliği olmayan, atık suyu bir alanda toplamayan yaramaktan başka bir işlevi olmayan, tek oda gözlü bizim foseptik çukurlarımız.
Önce aşağıdaki kısa videoyu izleyelim.
Video herşeyi anlatıyor... Geri kalmış birçok ülkede bile benzer şekilde iki odalı foseptik çukuru kullanılıyor ve bu sistem septik tank olarak adlandırılıyor. Videoda septik tanktan taşan su bitki altlarına veriliyor. Bu her septik tank uygulamasında görülmeyebiliyor.
Septik tanktan taşan su ile yapılan dip sulama için bir uygulama resmi aşağıdadır.
Atık su arıtma için şimdilik bu kadar. Türkçe karşılığını bulamadığım WETLAND olarak adlandırılan uygulamaları bir başka yazıda anlatacağım. Yukarıda drainfiled olarak görünen alan bir wetland uygulaması.
Aksiyon dergisinde Alternatif Yaşam Planlaması hakkında yayınlanan röportajdan daha önce bahsetmiştim. Röportaj yayınlandıktan sonra birçok olumlu yorum aldım, mahallede YAZAR sıfatı ile gezer oldum. AMA hepsinden önemlisi evde neredeyse sınırsız özgürlükte deney yapma hakkı kazandım :) Röportajı gerçekleştiren Tuba Kabacaoğlu'na birkez daha teşekkür ederim.
Ne zamandır aklımda olan ve fakat hanımdan çekindiğimden bir türlü cesaret edemediğim mutfak içinde mikro ölçekli kompost ön hazırlık kovaları kullanma düşüncesini röportajdan sonra uygulamaya cesaret edebildim. Sonuç başarılı oldu.
Normal şartlarda elimden geldiğince mutfaktaki organik atıkları biriktirip bahçedeki kompost kovalarına götürüyorum. Yağmur, çamur, soğuk havada sıcak evden bahçeye çıkıp, kompost kovalarına gitmek bazen keyifsiz olabiliyor. Bu nedenle mutfak içinde kompost sürecini başlatacak ve mutfaktan çıkan organik atıkları çöpe atmak kadar kolay olacak şekilde kompostlamaya başlayabileceğim bir sistem düşündüm.
Evyenin altına, çöp kovasının yanına, iki küçük kova koydum. Yukarıdaki resimde sol tarafta görünen beyaz renkli kovalar. Kovalardan birine talaş doldurdum, diğer kovanın da dibine ıslaklık tutması için bir miktar talaş koydum. Resimde sağ tarafta komposta koyulmayacak çöpleri attığımız kovayı görmek mümkün.
Komposta konulabilecek salatalık kabuğu, muz kabuğu, yemek artıkları gibi atıkları kompost kovasına koydum ve ara ara atıkların üzerine talaş ekledim. Talaş, atıkların kokmasını engelliyor ve kompost sürecini başlatıyor. Yukarıdaki resimde kompost kovasının başlangıçtan 4-5 gün sonra dolmuş halini görebilirsiniz.
Resimlemek için kovaların kapaklarını açmıştım. Normal süreçte kompost kovasının ve talaş kovasının kapaklarını kapalı tutuyorum.
Eyve altındaki küçük kompost kovası dolunca kovayı bahçedeki kompost kovasına boşaltıyorum. Mutfak atıkları bu kovada komposta dönüşecek. Kovayı yukarıdaki ve yandaki resimde gördüğünüz gibi toprağa gömdüm. Topraktaki solucanların kovanın altında ve yanında bulunan deliklerden kovaya girmesini ve kompost sürecini hızlandırmasını bekliyorum. Solucanlar kovaya girdiler mi henüz kontrol etmedim.
Anlattığım uygulamayı apartmanda yaşayanlar balkonlarını kullanarak da yapabilirler. Benim bahçeye koyduğum kovayı, balkonunuza koyarak siz de mutfak artıklarınızı komposta dönüştürebilirsiniz. Kompost ile ilgili daha önce yazdığım yazılara Kompost etiketini seçerek ulaşabilirsiniz.
Gaia Education Ekoköy Dizayn Eğtimi dersleri kapsamında yukarıdaki projemi eğitmenler ile paylaştım. Amaç şehir ölçeğinde fayda sağlayabilecek katı atık toplama işlemine alternatif bir yaklaşım getirmekti.
Evlerimizde kompost ön hazırlık kovalarının ve ikinci aşama kompost kovalarının olduğunu düşünelim. Tüm organik atıklarımızı kompost kovalarında tutuyoruz. Kompost kovalarımız dolduğunda ise halen çöplerimizi döktüğümüz çöp konteynerlerinin yanına konan "kompost konteynerlerine" döküyoruz. Tüm mahalleli tarafından doldurulan kompost konteynerlerimiz oluyor. Belediyeler çöp toplar gibi özel kompost kamyonları ile kompost konteynerlerini topluyor ve nihai olgunlaşma süreci için uygun alanlarda biriktiriyorlar.
Ben mutfakta kompost kovalarını kullanmaya başladığımdan beri çöp atma sıklığım günlükten, 2-3 günde bire düştü. Şehir ölçeğinde çöp toplama sıklığının yarı yarıya azaldığını düşünelim. Çöp toplama masrafı yarı yarıya azalacak, çöp toplamak için kullanılan benzin miktarı (karbon salınımı için önemli bir katkı) yarı yarıya azalacak. Çöplerin büyük çoğunluğu komposta dönüşecek ve bahçelerde kullanılacak.
Yukarıda belirtiğim faydaları Gaia Education'daki eğitmenlerime yazdım. Çok yerinde bir tespit olduğunu söylediler ve benim düşünemediğim bir başka faydadan daha bahsettiler. Birçoğumuzun bildiği üzere çöpler bir alanda toplanırsa metan gazı üretmeye başlıyor ve metan gazı atmosfer için CO2'den daha tehlikeli bir gaz. Kompost Konteynerleri ve kompost kamyonları ile metan gazı oluşumunun da önüne geçmiş oluyoruz. Şehir ölçekli katı atık toplama alternatif projemle eğitmenlerden bir "well done" aldım.
Uygulanabilir bir proje mi?
Evet.
Türkiye'de uygulanır mı?
Hayır :)
Neden?
Yaa, git kardeşim kim uğraşacak bu işlerle.
Bu projeyi uygulasa uygulasa Türkiye'nin ilk ve tek Yavaş Şehri olan Seferihisar'ın Belediye Başkanı Sn Tunç Soyer uygular.
Trombe Duvarı yazım ile başladığım ve kola kutuları ile ucuza güneş paneli yapımını anlattığım yazımdan sonra güneş panelleri hakkında araştırmaya devam ettim. Güneş panelleri hakkında öğrenilecek, denenecek ve yazılacak çok konu var.
Güneş panelleri genellikle müstakil evlerin güney cephelerine, duvarın imkan verdiği büyüklükte, yapılıyor. Bizim ülkemizde olduğu gibi genellikle apartmanlarda yaşıyorsak güneş paneli kullanarak ilave ısı elde etme imkanımız yok mu?
Kanada'da apartman dairesinde yaşayan biri, eskiden kullandığımız pencere tipi klimalardan esinlenerek, pencereye güneş paneli yerleştirmiş ve ısı elde etmeyi denemiş. Çalışma veri zenginliği, takip ve kayıt tutulması açısından birçok akademik çalışmadan daha zengin ve başarılı.
Yukarıda güneş panelinin dışarıdan görünümü yer alıyor.
Pencere tipi güneş paneli ilk yapıldığında dışarıdan hava alıp, oda içine ısınmış hava verecek şekilde planlanmış. Çalışma daha sonra oda içinden hava alıp, panel içinde ısıtarak yeniden odaya verecek şekilde geliştirilmiş. İngilizce seviyesi yeterli olanlar için yapılan denemler ve detaylı anlatıma bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Pencere tipi güneş panelinin oda içinden görünüşü
Panelin çalışma prensibi aşağıdaki şekilde gösterilmiş. Dışarıdan panel içine alınan hava, panel boyunca ısınarak yükseliyor ve panelin üst tarafına yerleştirilen fan tarafından emilerek oda içine veriliyor.
Panel boyutunun küçüklüğü, emici fanın yetersizliği ve panel içinde yer alan fazlalık sayılabilecek parçalardan dolayı güneş panelinden yeterli verim alınamadığı belirtilmiş. İkinci aşamada dışarıdan hava almak yerine oda içindeki hava panele çekilmiş ve panel boyunca ısıtılarak yeniden odaya verilmiş.
Yukarıda içerden hava alınan ve yeniden içeri verilen hava akışına ait kesiti bulabilirsiniz. Müstakil evlere yerleştirilen güneş panellerinde böyle bir hava kanalı oluşturmaya gerek kalmıyor.
Panele giren havanın oda içinden alınması ve panelde kullanılan emici fanın daha verimli bir fan ile değiştirilmesi sonucu elde edilen ısılarda artış görülüyor.
Bu güneş panelini yapan kişi panel bir çok noktadan veri kaydetmiş. Aşağıda elde ettiği verilerin yer aldığı detaylı bir çalışma var.
Kayıtlar 28 Mart 2006 günü güneşli bir günde yapılmış.
Tabloda sütunlar sırasıyla:
Zaman
Panelden odaya verilen havanın sıcaklığı
Panel bölgesindeki havayı uzaktan ölçen bir termometrenin sıcaklığı
Panelin üst bölgesindeki havanın sıcaklığı
Panelin alt bölgesinin sıcaklığı
Panelin ortasının sıcaklığı
Oda sıcaklığı
Oda dışındaki hava sıcaklığı
Emici fanın çalışma durumu
Emici fanın çalışma - kapalı kalma süresi
Bu başlıklara göre ilk satırı değerlendirirsek
Sabah 09:13'de
Fandan çıkan havanın sıcaklığı 24 C
Fan bölgesinde uzaktan algılanan sıcaklık 30.6 C
Panelin üst bölgesindeki sıcaklık 34.6 C
Panel alt bölgesindeki sıcaklık 27.6 C
Panel ortasındaki sıcaklık 37.9 C
Oda sıcaklığı 19.5 C
Oda dışındaki sıcaklık 4 C
Emici fan kapalı durumda
Emici fan 1 dakika 40 saniye kapalı kalmış.
Sabah 9'dan öğleden sonra 3'e kadar güneş paneli ile ısınma sağlanmış. Veriler etkileyici.
Denemenin sonucunda panelin büyüklüğünün arttırılması ile daha tatminkar sonuçlar alınacağı belirtiliyor.
Ankara'nın ayazını iyi bilirim. Hava günlük güneşliktir ama dışarıda titreten bir ayaz vardır. Ankara gibi güneşli ama ayaz günler yaşayan illerde gündüz güneş paneli verimli olacak gibi görünüyor.
Öncelikle bu yazıda anlatılan uygulamanın teknik detayları hakkında bilgi alabileceğiniz Trombe Duvarı ve Güneş Panellerinin temel ısıtma prensibi konusunda bilgilerin yer aldığı Trombe Duvarı yazımı okumanızı tavsiye ederim.
Trombe Duvarı yazısında linklerini verdiğim güneş enerjisi paneli yapım, ve eve yerleştirilmesi videolarını izledikten sonra Youtube'da bu konuda araştırma yapmaya devam ettim. İzlediğim videolarda güneş paneli yapmak için yan taraftaki resim benzeri çatı kaplama malzemeleri kullanılıyordu. Yandaki malzeme yerine başka bir malzeme kullanarak daha fazla ve uzun süreli ısı üretmek için panel içine yerleştirilebilecek başka bir malzeme düşündüm. Aklıma kıvrımlar halinde panel içine yerleştirilecek içi yağ doldurulmuş bakır boru sarmalı kullanmak geldi. Yağ dolu bakır borular daha fazla ısınır ve güneş azaldıktan sonra bile soğuyuncaya kadar ısı vermeye devam ederler. Orta boy bir panel için 15 metre kadar bakır boru kullanmam gerekeceğini düşündüm. 8 mm veya 10 mm lik bakır boru fiyatlarını arama sonuçlarında bulamadım ama geçen senelerde bakır boru aldığım için ucuz bir şey olmadıklarını biliyorum. Deneme amaçlı bir panel üretimim için panel içlerine daha verim ve ucuz ne koyabilirim diye düşünürken alüminyum içeçek kutuları ile yapılan panellerin videolarını buldum.
Bilmek istediğiniz konu ile ilgili anahtar kelimeleri bulduktan sonra Youtube bir bilgi madeni. Kazdıkça bilgi fışkırıyor. Bir video izlerken izleme penceresinin yanındaki ilgili videolar da bilgiye ulaşmanızı kolaylaştırıyor. Okullarda Youtube kullanma ve izlenenlerden videolardan faydalı bilgi sentezi oluşturma dersleri verilecek günler yakındır.
Alüminyum kutuya doldurulan kola, gazoz, soda, bira, meyve suyu içildikten sonra toplanıyor. Boş kutuların panel içinde verimli sıcak hava akımını nasıl sağlayacağı konusunda birçok uygulama var.
Kutuların:
Alt ve üst tarafının kesilerek bir çeşit boru elde edilmesi,
Üst tarafının kesilip, alt tarafının X, Y, spiral şeklinde kesilmesi, alt tarafının çivi ile delinmesi gibi farklı şekiller verilerek hazırlanan kutular var.
Bu uygulama bolluğu bir kişiyi "Acaba hangisi daha verimli sorusunu?" araştırmaya yöneltmiş. Kullanıcının hazırladığı birinci videoya bu linkten, ikinci videoya bu linkten ulaşabilirsiniz. Test için kurduğu düzenek ve bilgisayar yazılımı dikkat çekici. Anlatım bolca tekrar içerdiğinden video biraz sıkıcı olmuş. Bu test sonucunda en verimli kutu kesim şeklinin, üst tarafın tamamen kesilmesi ve alt tarafın kalın bir çivi ile delinmesi olduğu ortaya çıkıyor.
Kutulardan nasıl güneş paneli yapılacağı hakkında birçok video var. İngilizce bilgisi yeterli olmayanlar için en beğendim videodan aldığım resimleri, açıklaması ile eklemeyi ve yazının sonunda videoyu eklemeyi uygun buldum. Bu yazı benim için de alüminyum kutuları kullanarak yapacağım güneş panelinden önce pekiştirme olacak.
Güneş panelini yapan kişi. Emeğe saygı adına onun resmi ile başlayayım.
Önce güneş panelinin kasasını hazırlıyoruz. İzlediğim videolarda ahşaptan veya metalden yapılmış kasalar vardı. Tercih malzeme temin edebilme ve maliyet durumuna göre size kalıyor. Ben de yapacağım ilk güneş paneli için ahşap kullanmayı düşünüyorum. Elimde bolca tahta var ve tahta ile çalışabilecek ekipman ve bilgiye sahibim.
Kasayı oluşturan tahtalar vidalar ile birleştirildikten sonra tüm birleşim yerleri slikon ile kapatılıyor.
Yalıtım sağlayan paneller kasanın arka tarafına slikon ile yapıştırılıyor.
Kasanın yan kenarları da yalıtım malzemesi ile kaplanıyor. Yukarıdaki uygulamada kasanın yan tarafına 3 sıra halinde yalıtım malzemesi uygulanıyor.
Kasanın alt ve üst tarafında havanın gireceği ve çıkacağı, kutuların olmadığı bölümü hazırlamak için yalıtım malzemesinde tahtayı oturtabileceği bölümü kesiyor.
Alt bölümü ayıran yere tahtayı yerleştirip, kutuların duruşunu kontrol ediyor.
Hava girişi olacak alt bölümün bir başka açıdan görünüşü.
Kutuları sabitlemek için yalıtım malzemesinde kutu büyüklüğünde delikler açılıyor.
Kutuların yerleşeceği deliklerin bitmiş hali.
Kutuların kasa içinde duruşları kontrol ediliyor.
Sıra geldi kutuların kapaklarını çıkarmaya. Boş alüminyum kutularını kesmek kolay bir iş değil. Konserve açacağı kullanarak kutuların üst kapakları çıkartılıyor.
Bu videoda kutuların alt kapakları da çıkartılıyor. Yazımın başlangıç bölümünde test sonuçlarını verdiğim videoya göre buna gerek yok. Ben yapacağım güneş panelinde kutuların üstünü açıp, altlarını kalın çivi ile 5 yerden delmeyi düşünüyorum.
Önemli bir bölüme geldik. Hava giriş ve çıkış kanalının üst bölümünün kapatılmasına. Üst bölümün kapatılması için alüminyumdan bir parça kullanıldı.
Kapak yerine yerleştiriliyor.
Kapağın kenar kısmı kıvrılarak hava gelen bölüm kutuların olduğu bölümden ayrılıyor.
Hava girişlerinin kapalı hali bir başka açıdan resimlenmiş.
Kutular birbirlerine slikon ile yapıştırılıyor. İzlediğim başka videolarda kutuları bu aşamadan önce birbirlerine yapıştırıyorlardı. Dümdüz uzanan kutu sütunları oluşturmak için bu videoda yapılmayan fakat başka videolarda izlediğim birbaşka yöntem birbirine 90 derece açı yapacak şekilde vidalanmış tahtaları yatak olarak kullanıp, kutular düz bir sütun olacak şekilde yapıştırılıyordu. Ben de paneli yaparken tahtadan bir kılavuz yatak yapmayı düşünüyorum.
Kutular çıkartıldıktan sonra güneş panelinin durumu. Alt ve üst tarafta bölünmüş hava kanallarını ve kutuların yerleşeceği delikleri görmek mümkün.
Hava giriş ve çıkış deliklerinin açılması.
Hava giriş ve çıkış delikleri. İzlediğim videolardan çıkardığım sonuç, giriş ve çıkış delikleri ortada yada kenarlarda olabildiği yönünde. Deliklerin durumu paneli nereye bağlayacağınıza göre değişebiliyor.
Kutuların yerleştirilmiş hali. (Paneli yapan Abi sık sık kutuları çıkartıp, takıyor. Gereğini, faydasını anlayamadım. Uğraşmayı seviyor galiba :) )
Boyama zamanı. Isı tutma sağlayan özel bir boya ile kutular ve kasa boyanıyor. Yukarıdaki ürünü başka videolarda da gördüm. Yıkarıdaki marka dışında bir marka daha var. Amerika'da Backyard Sience (Arka bahçe bilimi, hobisi önemli bir sektör. Türkiye'de bulamayacağımız farklı bolca malzeme var ellerinin altında. Tabii bizde evlerin büyük çoğunluğunda arka bahçe (Backyard) olmadığı için bilimi de (sience) malzemesi de olmuyor. Ben güneş panelimde su bazlı mat siyah yağlı boya kullanmayı ve boya makinemden püskürterek kutuları ve paneli boyamayı düşünüyorum.
Boyaması tamamlanmış kasa. Özel boya farkı hissediliyor.
İç işlemleri tamamlanan güneş panelinin üzeri cam ile kapatılıyor. Cam, slikon ile kasaya yapıştırılıyor. Alüminyum kutular ile yapılan ve ürün olarak satılan güneş paneli videoları izledim. Bu hazır ürünlerde cam yerine polikarbon malzeme kullanılmıştı. Polikarbon malzemeyi araştıracağım, cam yerine ben de kullanabilirim.
Tamamlanmış güneş paneli.
Güneş Panelini yapan kişinin aşağıdaki videosu dışında birkaç videosu daha var. Aşağıdaki videoda verilmemiş ama izlediğim başka videosunda güneş panelinin yerleştirilmiş halini vermiş. Yukarıda yapımı anlatılan panelin eve yerleştirilmiş hali yer alıyor. Birinci panel verimli çalışınca ikinci paneli yapmaya karar vermiş. Panelin ahşap kasasını alüminyum ile kaplamış ve evin dışında estetik bir görüntü sağlamış.
Şimdi yukarıda resimler ile özetlediğim güneş panelinin nasıl yapıldığının videosunu izleme zamanı.
Boş alüminyum kutuları toplamaya başladım. 45x140 cm büyüklüğünde deneme paneli yapmayı planlıyorum. Gerçi vakit olarak epeyce dardayım bu aralar. Paneli tamamlamam zaman alacak.
Yağmur suyu toplama sistemleri, elektrik şebekesinden bağımsız evler de Youtube'da sıkça gördüğüm hayata geçen projelerden. 
