BLOG'umuzu takip edenlerin bildiği üzere İzmir'de şehirdışında yaşıyorum. Neden şehirdışında yaşadığım konusunda
bir yazı yazmıştım. Bu sene üzüm üzerine denemeler yapmaya karar verdim.
Pekmez, beslenmemiz için önemli ve faydalı bir besin. Peki, evde pekmez nasıl yapabiliriz?
a) Üzümün suyunu sıkar, şurup kıvamına gelinceye kadar kaynatırız, pekmez olmuş olur.
b) Üzümün suyunu sıkar, şeker ilave eder, şurup kıvamına gelinceye kadar kaynatırız, pekmez olmuş olur.
c) Üzümün suyunu sıkar, toprak ilave eder, şurup kıvamına gelinceye kadar kaynatırız, pekmez olmuş olur.
Sizce doğru cevap hangisi?
Pekmez tatlı bir besin olduğuna göre şeker ilave edip kaynatmak mantıklı gibi değil mi?
Şekere gerek yok üzüm suyu zaten tatlı, yeteri kadar kaynarsa pekmez olur cevabı da mantıklı.
Toprak ilave edip kaynatmak mı? Ne alaka?
a) şıkkı yada b) şıkkı %50 şans deyip sallanabilir.
AMA doğru cevap c) şıkkı.
Zehra Teyze ( komşum ) ile ceviz sucuğu (Pekmez yapımında elde edilen ikinci aşama üzüm suyu kaynarken içine un ve nişasta atılarak biraz daha kaynatılır. Koyulaştığında ateşten alınır. Elde edilen sıcak bulamaca,taze cevizlerden ipe dizilen bağlar batırılır ve sırığa asılır) yapmaya karar verdik. Komşumun bahçesindeki sofralık değeri olmayan üzümleri topladım. Yıkadım, salkımlardan taneleri ayırdıktan sonra katı meyve presinde suyunu çıkardım. 25-30 litre kadar üzüm suyunu pekmez sucuğu yapması için Zehra Teyze'ye verdim. Üzüm suyunu verirken nasıl pekmez yapacaksın diye Zehra Teyze'ye sordum. Masanın üzerindeki torbayı göstererek,
- Toprak ile mayalayacağım dedi. "Toprak ile mayalamak" mı? diye düşündüm torbaya bakarken.
- Evet, dedi Zehra Teyze. Masanın üzerindeki poşeti aldı, içindeki beyaz toprağı gösterdi bana.
- Emin misin? dedim (30 yaşına kadar olan hayatını şehirde/apartmanda yaşamış biri olarak şaşırmam normal, itiraf edin sizde şaşırdınız...)
- Tabii eminim, benim çocukluğum bağda geçti.
- İyi, yarın internette bir araştırayım dedim. (Bende internet manyağı mı oluyorum? En azından ben bilgi aramak için interneti kullanıyorum.)
İnternette Pekmez yapımı hakkında bilgi aradım ve çok güzel, detaylı bir kaynak buldum. Evet, pekmez yapımında toprak kullanılmaktaydı. Bulduğum kaynaktan konu ile ilgili bölümü aşağıya ekliyorum.
" Üzüm şırasındaki asitliği başta tartarik asit olmak üzere malik asit ve az miktarda da sitrik asit oluşturur. Ortalama olarak litrede 5g olan bu asitlerin tatlı pekmez üretebilmek için belirli düzeyin altına indirilmesi gerekir. Asit giderici olarak çeşitli yörelerde, değişik bileşim gösteren ve pekmez toprağı denilen toprak kullanılmaktadır. Kireci fazla, rengi beyaz veya beyaza yakın topraklar bu amaçla kullanılmaktadır. Pekmez toprağı aynı zamanda durultmanın sağlanmasında da etkili olmaktadır. Kullanılacak toprak miktarı değişik olabilmektedir. Bu amaçla 100 kg taze üzüm şırasına 0.1-1.0 kg arası toprak (Yazıcıoğlu ve Gökçen, 1976; Kayahan, 1982) veya 100 litre şıranın asitliğini %0.1 düzeyinde azaltmak için 66g teknik kalsiyum karbonat (CaCO3) ilave edilmelidir (Ekşi, 1986; Cemeroğlu, 1982). Toprağın şıraya etkisini kolay ve çabuk sağlamak, mayaların faaliyetini önlemek ve durultmayı hızlandırmak için üzüm şırası kuvvetli yanan bir ocak üzerinde bir taşım kaynatılır ki buna şıranın kestirilmesi denir. Kestirme sonrasında şıra dinlenmeye bırakılır ve 5-6 saat sonra tortunun kabın dibine çöktüğü görülür. Uygulamada genellikle bir gece beklenerek işlem gerçekleştirilmektedir (Gökçe ve Çizmeci, 1965). Bu bekleme süresi sonunda berrak kısım tortudan ayrılır ve berrak şıra elde edilir."
Eveet, artık bende pekmez yapmayı deneyebilirim.
Arka bahçemdeki üzümlerden bir miktar topladım ve suyunu sıktım. 2.750 ml üzüm suyu elde ettim.
Öğrendiğim üzere, toprak yerine Kalsiyum karbonatta kullanılmakta, yanlış hatırlamıyorsam kalsiyum karbonat ile kabartma tozu aynı şey. Evde kabartma tozu var ama ben tamamen dogal olması için evimin yukarısındaki ormanlık araziye gittim. (Şehirdışında yaşamanın faydaları) Beyaz, kireçli topraktan bir miktar aldım.

Resim 1 : Toprak parçalarını bir tülbent parçasına koydum ve tülbenti bir kese olacak şekilde bağladım.

Resim 2 : Toprak kesesini üzüm suyunun içine koydum, ve kaynatmaya başladım.

Resim 3 : Bir taşım kaynattığım üzüm suyu içinden toprak kesesini aldım ve üzüm suyunu dinlenmeye bıraktım.
Tekrar internet üzerinden bulduğumuz tarife dönelim ve bu aşamadan sonra neler yapmamız gerektiğine bakalım.
" Elde edilen berrak şıranın koyulaştırma işlemi 15-18cm derinliğinde ve 70-80 cm çapındaki bakır leğenlerde yapılır. Berrak şıradan 45 litre alınıp bakır leğene aktarılır ve leğen ocağın üzerine yerleştirilir. Şıra kaynarken devamlı karıştırılır ve savrulur. Böylece buharlaştırma işlemine yardımcı olunur ve kabın dibinde yanıkların oluşması önlenir. Karıştırma sırasında şıra yüzeyinde oluşan kirli köpükler alınır. Koyulaştırmanın yeterliliği pratik olarak, koyulaşan pekmezden tahta kaşıkla alınan örneğin yavaşça akıtılması ile damlaların bir noktadan değil de yan yana iki yerden damlaması ile anlaşılır(Gökçe ve Çizmeci,1965)."

Toprak ile kaynatma işleminden sonraki gece kesilmiş üzüm suyunu süzdüm ve tortudan ayırdım. Kalan üzüm suyunu yukarıda belirtildiği şekilde karıştırarak kaynattım. Bir saat kadar kaynattıktan sonra Resim 4 de gördüğümüz miktarda pekmez elde ettim. Tadı çok lezzettli. 2.750 ml üzüm suyundan yaklaşık 500 ml pekmez elde ettim.
Böylelikle ev ortamında pekmez üretmeyi başardım. Önümüzdeki sene daha büyük miktarda üzüm ile odun ateşinde pekmez yapacağım.
"Evde Sirke Yapımı" üzerine yazacağım yazıyı yakında eklemeyi düşünüyorum. Hali hazırda sirke kavanozlarında fermantasyon süreci devam ediyor. Sirkeler hazır olduğunda süreci anlatan yazı ve resimleri ekleyeceğim.
FAİK MURAT NOTU : Pekmez yapımı ile ilgilenlerin bu yazının yorumlarını da okumalarını tavsiye ederim.
25 Temmuz 2012 NOTU : Üzün suyunu hiçbir işlem yapmadan kaynatırsanız ne olur merak ediyorsanız,
Üzüm Macunu - Üzüm Marmelatı yazımı okuyabilirsiniz.